Gebruikt u een geneesmiddel en weet u niet wat er gebeurt als u drinkt, dan is het verstandige antwoord: niet drinken. Maar er zijn drie groepen waarbij de combinatie niet alleen “af te raden” is, en die kunt u het best bij naam kennen: middelen die slaperig maken (benzodiazepinen, sederende antihistaminica, opioïden), middelen die de maag belasten (ibuprofen en de andere ontstekingsremmers) en middelen die de lever overbelasten (paracetamol). En daarnaast één specifiek antibioticum, metronidazol, waarbij één glas genoeg is om u echt beroerd te voelen.
Wat volgt is geen lijst met morele verboden. Het zijn de mechanismen, gehaald uit de productinformatie die de AEMPS publiceert voor elk in Spanje geregistreerd geneesmiddel, zodat u weet hoe groot het probleem in elk geval is.
De drie manieren waarop ze botsen
Alcohol en geneesmiddelen kunnen op heel verschillende manieren op elkaar inwerken, en dat verschil bepaalt of het om ongemak gaat of om een echt risico.
| Mechanisme | Wat er gebeurt | Typische voorbeelden |
|---|---|---|
| Optelsom van remming van het zenuwstelsel | Sufheid, onhandigheid, geheugenuitval, in ernstige gevallen onderdrukte ademhaling | Benzodiazepinen, slaapmiddelen, sederende antihistaminica, opioïde pijnstillers |
| Opgetelde schade aan het maag-darmkanaal | Irritatie, maagzweer, maag-darmbloeding | Ibuprofen en andere NSAID’s |
| Metabole overbelasting van de lever | Meer voor de lever giftige afbraakproducten | Paracetamol |
| Disulfiramachtige reactie | Opvliegers, braken, hartkloppingen, duizeligheid | Metronidazol |
Paracetamol: het meest verspreide misverstand
Er gaan twee tegengestelde versies rond en geen van beide klopt. Niet “paracetamol is de veilige pijnstiller als u drinkt” en ook niet “één biertje met een paracetamol verwoest uw lever”.
Wat de productinformatie van de AEMPS zegt, is concreet: ethylalcohol versterkt de giftigheid van paracetamol, omdat het de aanmaak in de lever stimuleert van de levertoxische afbraakproducten die ervan afkomstig zijn. En er staan twee preciseringen bij die wel de praktische grens bepalen:
- Paracetamol gebruiken bij mensen die gewoonlijk alcohol drinken, drie of meer alcoholische dranken per dag, kan leverschade veroorzaken.
- Bij chronisch alcoholisme mag niet meer dan 2 g per dag worden gegeven in plaats van de gebruikelijke maximaal 4 g.
Vertaald: het probleem is niet het losse glas bij een tablet, maar gewoontedrinken in combinatie met hoge en aanhoudende doses. Dezelfde productinformatie wijst erop dat er gevallen van levertoxiciteit zijn gemeld bij dagdoses onder de 4 g, en dat de leverschade pas na 48 tot 72 uur zichtbaar wordt. Met andere woorden: als de klachten verschijnen, loopt u al twee dagen achter. Die vertraging is de hele reden voor de voorzichtigheid.
Ibuprofen en NSAID’s: het probleem zit in de maag
Hier is de productinformatie van ibuprofen direct: alcoholgebruik moet worden vermeden, omdat het de bijwerkingen van ontstekingsremmers kan versterken, vooral die op het maag-darmkanaal en het centrale zenuwstelsel. In het deel over wisselwerkingen wordt het concreet: alcohol kan de maag-darmbijwerkingen versterken en het risico op bloeding en zweren.
NSAID’s veroorzaken op zichzelf al zweren, perforaties en maag-darmbloedingen, in sommige gevallen dodelijk, op elk moment van de behandeling en zonder voorafgaande waarschuwingsklachten. Alcohol komt bovenop dat risico, en beide irriteren het maagslijmvlies. Gebruikt u daarnaast bloedverdunners, corticosteroïden of een lage dosis aspirine, dan stapelt het effect zich op.
Er is een tweede detail dat vaak wordt gemist: dezelfde productinformatie vermeldt dat de vermoeidheid, sufheid en duizeligheid die ibuprofen kan geven, worden versterkt bij gelijktijdig alcoholgebruik. Het gaat dus niet alleen om de maag, maar ook om de rijvaardigheid.
Metronidazol: het enige geval met een klok
Van alle antibiotica heeft metronidazol, en zijn verwanten uit de familie van de nitro-imidazolen zoals tinidazol, als enige een uitdrukkelijke tijdsregel. De productinformatie vermeldt dat patiënten moet worden aangeraden geen alcohol te drinken tijdens de behandeling en tot minstens 48 uur na het einde ervan, vanwege het risico op een disulfiramachtige reactie.
Die reactie is niet subtiel. Ze treedt binnen enkele minuten op, met opvliegers, misselijkheid, braken, hartkloppingen en duizeligheid. In de meeste gevallen is ze niet gevaarlijk, maar wel onaangenaam genoeg om uw avond te bederven. Hebt u metronidazol voorgeschreven gekregen voor een tandinfectie, bacteriële vaginose of giardiasis, tel de 48 uur dan vanaf de laatste dosis, niet vanaf de datum op de verpakking.
Let op een veelvoorkomende verwarring: dat dit antibioticum die regel heeft, betekent niet dat ze allemaal die regel hebben. De lijst van de NIH noemt ook nitrofurantoïne, isoniazide, ketoconazol en griseofulvine als middelen tegen infecties die een wisselwerking met alcohol hebben. Gebruikt u een antibioticum, dan is de juiste vraag “geldt het voor dit middel?”, en het antwoord vindt u in de bijsluiter of bij de apotheek.
Alles wat slaperig maakt, telt op
De productinformatie van lorazepam beschrijft het patroon goed: als een benzodiazepine samen wordt gegeven met andere middelen die het centrale zenuwstelsel remmen (neuroleptica, angstremmers, antidepressiva, slaapmiddelen, anesthetica, opioïde pijnstillers, sederende antihistaminica, anti-epileptica) en alcohol, dan versterken de remmende effecten elkaar. En er staat bij dat gelijktijdig alcoholgebruik moet worden vermeden, omdat de sederende effecten sterker worden en dat de rijvaardigheid beïnvloedt.
Wat belangrijk is aan deze categorie, is hoe breed ze is. Ze omvat dingen die niet als zware medicatie aanvoelen:
- Antihistaminica van de eerste generatie (die slaperig maken), die in veel griep- en verkoudheidsmiddelen zitten.
- Hoestsiropen met codeïne of dextromethorfan.
- Middelen tegen reisziekte, zoals dimenhydrinaat of meclizine.
- Antihistaminica die als slaapmiddel worden gebruikt, zoals doxylamine of difenhydramine.
De NIH vatten het onomwonden samen: alcohol mengen met deze middelen veroorzaakt sufheid en duizeligheid en vergroot het risico op een overdosis, en alcohol combineren met sommige ervan kan tot vallen en ernstig letsel leiden, vooral bij ouderen.
Twee details waar bijna niemand aan denkt
U hoeft niet tegelijk te drinken. De NIH wijzen er uitdrukkelijk op: alcohol en geneesmiddelen kunnen schadelijk op elkaar inwerken, ook als ze niet tegelijk worden ingenomen. Het glas twee uur later nemen, heft de wisselwerking niet op.
Sommige geneesmiddelen bevatten zelf alcohol. Bepaalde middelen bevatten tot 10 % alcohol, en hoestsiropen en laxeermiddelen horen bij de middelen met de hoogste concentraties. Vermijdt u alcohol om een andere reden, dan loont het om de samenstelling te bekijken.
Hoeveel “een glas” is, in officiële cijfers
Als de productinformatie “drie of meer dranken per dag” zegt, gaat het om een meetbare eenheid. In Spanje definieert het ministerie van Volksgezondheid de standaardeenheid (UBE) als 10 gram alcohol: ongeveer 100 ml wijn van 13 procent, 300 ml bier van 4 procent of 30 ml sterkedrank van 40 procent.
De grenzen voor laag-risicogebruik die het vaststelt, zijn 20 g per dag (2 eenheden) voor mannen en 10 g per dag (1 eenheid) voor vrouwen. Hetzelfde rapport waarschuwt dat er geen veilig drinkniveau bestaat en dat de enige manier om de schadelijke effecten te vermijden is om niet te drinken.
Twee groepen lopen volgens de NIH meer risico: vrouwen, omdat ze bij dezelfde hoeveelheid hogere concentraties in het bloed bereiken (ze hebben minder lichaamswater en de alcohol verdeelt zich over een kleiner volume), en ouderen, omdat het lichaam er langer over doet om alcohol af te breken en zij vaak meer geneesmiddelen gebruiken die kunnen reageren.
Wanneer een arts raadplegen
Zoek zonder te wachten medische hulp als na een combinatie van alcohol en medicatie het volgende optreedt:
- Braken van bloed of van iets dat op koffiedik lijkt, of zwarte, plakkerige ontlasting. Dat zijn tekenen van een maag-darmbloeding: spoedeisende hulp, geen gewoon consult.
- Hevige en aanhoudende buikpijn, vooral in de bovenbuik.
- Uitgesproken sufheid, iemand die moeilijk wakker te krijgen is, trage of oppervlakkige ademhaling, of blauwe lippen. Bel 112.
- Gele huid of ogen, heel donkere urine, misselijkheid en extreme vermoeidheid in de dagen na een hoog gebruik van paracetamol met alcohol.
- Verwardheid, desoriëntatie of ongewoon gedrag bij een oudere die kalmerende middelen gebruikt.
En overleg bij de apotheek of met uw arts, zonder haast maar ook zonder het uit te stellen, als u chronisch medicatie gebruikt en regelmatig drinkt, als u met een behandeling gaat beginnen en niet weet of die samengaat met alcohol, of als u merkt dat de medicatie sterker werkt sinds u drinkt.
Deze informatie is voorlichting en vervangt geen beoordeling door een zorgverlener. Geraadpleegde bronnen: productinformatie paracetamol 1 g (AEMPS/CIMA), productinformatie ibuprofen 600 mg (AEMPS/CIMA), productinformatie metronidazol 250 mg (AEMPS/CIMA), productinformatie lorazepam (AEMPS/CIMA), grenzen voor laag-risico alcoholgebruik (Spaans ministerie van Volksgezondheid) en Harmful Interactions: mixing alcohol with medicines (NIAAA, NIH).