Het draait om de tinteling, niet om het blaasje
Voordat er een blaasje verschijnt, merken de meeste mensen een paar uur eerder jeuk, branden of tintelen op een bepaalde plek van de lip. Die fase heet het prodroom, en dat is het beste moment om in actie te komen: antivirale crèmes werken beter naarmate ze eerder na de eerste klachten worden aangebracht, niet als het blaasje er al is. Wacht u tot de plek zichtbaar is, dan duurt de uitbraak bijna even lang.
Een koortslip wordt veroorzaakt door het herpes-simplexvirus type 1 (HSV-1), dat wordt overgedragen via contact met de huid of het speeksel van iemand met een actieve plek, of in sommige gevallen zonder zichtbare plek. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is naar schatting twee op de drie mensen jonger dan 50 jaar wereldwijd met dit virus besmet, de meesten al sinds de kindertijd. Eenmaal binnen wordt het virus niet opgeruimd: het blijft slapend in een zenuwknoop in het gezicht en wordt af en toe weer actief.
Wat u bij de apotheek kunt gebruiken
| Product | Waarvoor het dient | Wanneer gebruiken |
|---|---|---|
| Aciclovir- of penciclovircrème | Antiviraal middel voor op de huid; maakt de uitbraak korter als het vroeg wordt aangebracht | Vanaf de eerste tinteling, vijf keer per dag |
| Hydrocolloïdpleister | Beschermt de plek, maakt die minder zichtbaar en voorkomt dat u eraan zit | Vanaf het moment dat het blaasje verschijnt |
| Pijnstiller via de mond (paracetamol of ibuprofen) | Verlicht pijn en ontsteking | Als het hindert bij eten of praten |
| Lippenbalsem met zonbescherming | Vermindert een veelvoorkomende uitlokker van uitbraken | Dagelijks, vooral op het strand of in de bergen |
Geen van deze producten haalt het virus uit het lichaam: ze werken allemaal op de actieve uitbraak, niet op de onderliggende infectie.
Zo brengt u de antivirale crème goed aan
De productinformatie van de aciclovircrèmes die in Spanje zijn geregistreerd, vermeldt dat volwassenen en kinderen ouder dan 12 jaar vijf keer per dag een dunne laag op de aangedane plek aanbrengen, ongeveer om de vier uur, waarbij de nachtelijke toepassing vervalt. De behandeling duurt 5 dagen; is de plek dan nog niet helemaal genezen, dan kan die worden verlengd tot in totaal 10 dagen. Is het dan nog steeds niet beter, raadpleeg dan een arts.
Een paar details die het verschil maken:
- Was uw handen voor en na het aanbrengen, zodat u het virus niet naar andere plekken van uw huid verspreidt en anderen niet besmet.
- Breng het niet aan in de mond, in de ogen of in de vagina: op slijmvliezen kan het irriteren.
- Gebruik een wattenstaafje of een schone vingertop, nooit dezelfde vinger waarmee u daarna direct andere lichaamsdelen aanraakt.
- Hebt u een verminderde afweer (bijvoorbeeld door chemotherapie of na een transplantatie), overleg dan eerst met uw arts of apotheker in plaats van zelf te behandelen.
- Bent u zwanger of geeft u borstvoeding, vraag het dan voordat u een antiviraal middel voor op de huid gebruikt.
Waarom hij steeds op dezelfde plek terugkomt
HSV-1 reist via de zenuw naar een zenuwknoop in de buurt van de plek waar het voor het eerst binnenkwam, en blijft daar de rest van uw leven “slapen”. Wordt het weer actief, dan volgt het dezelfde zenuw naar de huid of de lip; daarom komt de uitbraak meestal steeds op dezelfde plek terug. Veelgenoemde uitlokkers zijn:
- Blootstelling aan de zon zonder lippenbescherming.
- Koorts of een infectie (vandaar de naam “koortslip”).
- Lichamelijke of emotionele stress.
- Hormonale veranderingen, waaronder de menstruatie.
- Vermoeidheid en een verminderde weerstand.
Niet iedereen die het virus draagt, krijgt uitbraken: veel mensen raken als kind besmet zonder ooit een zichtbare plek te krijgen, en anderen hebben er maar een of twee in hun hele leven.
Hoe u anderen niet besmet tijdens een uitbraak
Het virus wordt het makkelijkst overgedragen als er een open of nattende plek is, maar het kan zich ook verspreiden zonder zichtbare klachten. Zolang de uitbraak duurt:
- Deel geen glazen, bestek, handdoeken of lippenproducten.
- Kus geen andere mensen, vooral geen baby’s en mensen met een verminderde weerstand.
- Raak uw ogen niet aan nadat u de plek hebt aangeraakt: het virus kan een ernstige oogontsteking veroorzaken als het het hoornvlies bereikt.
- Vermijd orale seks zolang er een actieve plek is, omdat HSV-1 naar de geslachtsdelen kan worden overgedragen.
Misverstanden over de koortslip
Twee gangbare opvattingen verdienen een correctie. De eerste: “als ik nooit een koortslip krijg, heb ik het niet”. De infectie kan een leven lang sluimeren zonder enige zichtbare klacht, dus geen uitbraken hebben betekent niet dat u geen drager bent. De tweede: “hoe meer crème ik smeer, hoe sneller het geneest”. De aangegeven frequentie of duur overschrijden versnelt de genezing niet en vergroot wel de kans op huidirritatie.
Wanneer een arts raadplegen
Ga naar uw arts of apotheker als een van deze situaties optreedt:
- De plek wordt niet beter na 10 dagen correcte behandeling, of is na twee weken zonder behandeling nog steeds aanwezig.
- Hij verschijnt dicht bij het oog, of u merkt roodheid, pijn of veranderingen in het zien: dat is een spoedgeval voor de oogarts.
- U hebt hoge koorts, sterk opgezwollen klieren of de plek breidt zich opvallend uit over het gezicht.
- U hebt meer dan zes uitbraken per jaar.
- U krijgt een behandeling die de afweer onderdrukt, hebt een ziekte die de weerstand verzwakt, of de uitbraak treft een pasgeboren baby.
- U merkt tekenen van een bacteriële infectie: de plek wordt roder, zwelt op of er komt pus uit in plaats van helder vocht.
- U hebt voor het eerst passende klachten en wilt de diagnose laten bevestigen, vooral bij jonge kinderen, bij wie de eerste keer soms wordt verward met doorkomende tandjes of andere mondklachten.
Dit artikel is bedoeld ter informatie en vervangt geen beoordeling door een zorgverlener. Twijfelt u over uw situatie, overleg dan met uw arts of apotheker.
Bronnen: productinformatie en bijsluiter Aciclovir VIR 50 mg/g crème (CIMA, AEMPS), Oral herpes, MedlinePlus, Amerikaanse National Library of Medicine (NIH), Herpes simplex virus, Wereldgezondheidsorganisatie.