Een werkzaam muggenmiddel bevat een van deze vier werkzame stoffen: DEET, icaridine, IR3535 of citriodiol (ook PMD genoemd). Staat er geen van op de verpakking, dan doet het weinig. En in Spanje moet er bovendien een zichtbaar toelatingsnummer op het etiket staan: muggenmiddelen zijn biociden en moeten zijn beoordeeld door het Spaanse geneesmiddelenagentschap (AEMPS) of door het directoraat Volksgezondheid van het Spaanse ministerie van Volksgezondheid.
Al het andere (het merk, de geur, of er in grote letters “natuurlijk” op staat) is veel minder belangrijk dan deze twee dingen: welke werkzame stof erin zit, in welke concentratie, en of u het goed aanbrengt.
De vier werkzame stoffen die werken
| Werkzame stof | Staat ook vermeld als | Gebruikstips |
|---|---|---|
| DEET | N,N-diethyl-m-toluamide, diethyltoluamide | Het best onderzocht. De werkzaamheid neemt boven ongeveer 50% niet meer merkbaar toe |
| Icaridine | Picaridine, KBR 3023 | Gangbaar alternatief voor DEET, ruikt minder en tast plastic en synthetische stoffen minder aan |
| IR3535 | Ethylbutylacetylaminopropionaat | Vaak in formules die bedoeld zijn voor gezinsgebruik |
| Citriodiol | PMD, para-menthaan-3,8-diol | Afkomstig van citroeneucalyptus. Niet verwarren met de losse etherische olie, die niet dezelfde zekerheid biedt |
Hoe lang de bescherming duurt, hangt niet alleen af van de werkzame stof. Het verschilt met de concentratie, de buitentemperatuur, hoeveel u zweet, of u zwemt en of u zonnebrand draagt. Als algemene regel: hoe hoger de concentratie, hoe meer uren bescherming; producten met minder dan 10% werkzame stof beschermen meestal maar een tot twee uur. Formules met vertraagde afgifte of microcapsules kunnen langer werken, ook met een lagere concentratie.
Wat niet werkt
Hier heerst flink wat mythevorming en het is goed om daar duidelijk over te zijn, want elke euro aan een nutteloos product is een uur onbeschermde huid:
- Muggenarmbandjes. In Spanje staat er geen enkele geregistreerd in de biocidenregisters. Ze staan niet op de lijst omdat ze niet hebben aangetoond wat ze beloven.
- Apparaten die geluid of ultrageluid uitzenden.
- Vitamine B of knoflook innemen. Er is geen bewijs dat dat verandert hoe aantrekkelijk u bent voor muggen.
- Losse etherische oliën die als muggenmiddel worden verkocht. “Pure” citroeneucalyptusolie is niet hetzelfde als geformuleerd en beoordeeld citriodiol of PMD: het heeft niet dezelfde controles op veiligheid en werkzaamheid doorlopen.
- Producten die zonnebrand en muggenmiddel in één verpakking combineren. Het probleem is niet dat ze niet werken, maar dat zonnebrand elke twee uur opnieuw moet worden aangebracht en muggenmiddel niet: volgt u het schema van het ene, dan houdt u zich niet aan dat van het andere.
Controleer vóór het kopen of het toelatingsnummer op de verpakking staat. U kunt het nakijken in de biocidenzoeker van de AEMPS of in het officiële Spaanse register van niet-landbouwbestrijdingsmiddelen van het ministerie van Volksgezondheid. Gangbare notaties zijn bijvoorbeeld 553 PLAG, 23-50-12043 of ES-0015532-0000.
Zo brengt u het goed aan
Bijna alle mislukkingen van een muggenmiddel zijn fouten bij het aanbrengen:
- Lees eerst het etiket. Daar staan de minimumleeftijd, hoe vaak u opnieuw moet aanbrengen en tegen welke insecten het product werkt. Een middel dat goed werkt tegen muggen, beschermt niet per se tegen teken.
- Test het de eerste keer op een klein stukje huid om een reactie uit te sluiten.
- Breng het alleen aan op onbedekte huid, gelijkmatig. Op kleding is het niet nodig, en onder kleding ook niet.
- Op het gezicht nooit direct sprayen. Doe het in uw handen en verdeel het, met vermijding van ogen en lippen. Rond de oren weinig.
- Niet op wondjes, sneetjes, geïrriteerde of verbrande huid, en niet in diepe huidplooien zoals oksels of liezen.
- De juiste hoeveelheid. Een dunne laag is genoeg. De huid verzadigen verlengt de bescherming niet; wordt u toch gestoken, voeg dan wat toe, maar zonder de frequentie op het etiket te overschrijden.
- Sprays liever buiten, zodat u het product niet inademt, en uit de buurt van voedsel.
- Was uw handen na het aanbrengen.
- Breng opnieuw aan volgens het etiket, en zeker na zwemmen of flink zweten.
- Was aan het eind van de dag de behandelde plekken met water en zeep. Het is niet nodig om de hele nacht muggenmiddel op de huid te houden.
Muggenmiddel en zonnebrand: eerst de zon
Hier gaan de meeste mensen de mist in. De juiste volgorde is eerst zonnebrand, daarna muggenmiddel. Het Spaanse ministerie van Volksgezondheid raadt aan minstens 30 minuten tussen beide te laten; andere gezondheidsautoriteiten zeggen gewoon te wachten tot de zonnebrand is ingetrokken.
Een praktisch detail om rekening mee te houden: de beschikbare gegevens wijzen erop dat een muggenmiddel met DEET over de zonnebrand de zonbeschermingsfactor met ongeveer een derde verlaagt. Dat is geen reden om een van beide te laten, maar wel om de zonnebrand vaker opnieuw aan te brengen dan u zonder muggenmiddel zou doen.
Kinderen, zwangerschap en borstvoeding
Het Spaanse advies is hier voorzichtig en u volgt het het best tot op de letter:
- Jonger dan 2 maanden: geen muggenmiddel. Uitsluitend fysieke barrières: een klamboe over wieg en kinderwagen, kleding die armen en benen bedekt.
- Jonger dan 3 jaar: denkt u dat een muggenmiddel nodig is, overleg dan eerst met uw kinderarts of bij de apotheek om na te gaan of dat specifieke product voor die leeftijd geschikt is. Een volwassene brengt het altijd aan.
- Bij kinderen in het algemeen: laat ze de verpakking niet zelf hanteren. De volwassene doet het in de eigen handen en verdeelt het over de onbedekte huid van het kind, met vermijding van de handjes (die belanden in mond en ogen). Was thuis de behandelde huid met water en zeep.
- Zwangerschap en borstvoeding: overleg met een zorgverlener voordat u muggenmiddel gebruikt.
Het muggenmiddel is één laag, niet de enige
Geen enkel muggenmiddel vervangt de andere maatregelen, en ze combineren levert meer op dan de concentratie van het product verhogen:
- Bedekkende kleding: lange mouwen, lange broek, sokken en dichte schoenen, bij voorkeur in lichte kleuren.
- Horren voor ramen en deuren en, waar nodig, een klamboe boven het bed.
- Airconditioning waar mogelijk: dat maakt het muggen moeilijker.
- Staand water rond het huis weghalen (schoteltjes onder bloempotten, emmers, afvoerputjes, fonteintjes, drinkbakken van dieren), omdat muggen maar heel weinig water nodig hebben om zich voort te planten. Ververs het water in drinkbakken elke twee à drie dagen.
- Kleding en uitrusting kunnen ook met permethrine worden behandeld, dat nooit op de huid wordt aangebracht, alleen op textiel.
En verwar muggenmiddel niet met insecticide: een insecticide doodt de mug en komt nooit op de huid; een muggenmiddel verjaagt hem en doodt hem niet.
Wanneer een arts raadplegen
Een gewone muggenbeet jeukt, zwelt wat op en verdwijnt binnen een paar dagen. Raadpleeg een arts als een van deze situaties optreedt:
- Moeite met ademen, zwelling van lippen, tong of keel, hevige duizeligheid of uitgebreide netelroos na een beet of na het aanbrengen van een muggenmiddel: dat is een spoedgeval, zoek direct hulp.
- De plek van de beet wordt warm, steeds roder, pijnlijk of er komt pus uit, of u krijgt koorts: de beet kan geïnfecteerd zijn.
- Een heel grote plaatselijke reactie die na 48 uur nog groeit of een hele arm of been beslaat.
- Koorts, gewrichtspijn, uitslag of hevige hoofdpijn in de dagen of weken na een reis naar een gebied met ziekten die door muggen worden overgedragen. Vertel de zorgverlener over de reis en de data.
- Uitslag, jeuk of zwelling door het muggenmiddel zelf: was het af met water en milde zeep, stop met het gebruik en neem de verpakking mee naar het consult.
- Twijfel over het juiste product voor een jong kind, tijdens zwangerschap of borstvoeding, of als u een chronische ziekte hebt.
Deze informatie is algemeen en vervangt geen beoordeling door een zorgverlener. Geraadpleegde bronnen: Spaans ministerie van Volksgezondheid: beschermingsmaatregelen en gebruik van muggenmiddelen, AEMPS: biociden en persoonlijke verzorging, Junta de Andalucía: informatienota over juist gebruik van muggenmiddelen (2025) en CDC Yellow Book: Mosquitoes, Ticks, and Other Arthropods.