Aften in de mond: waarom ze ontstaan en wat verlicht

Een aft is een open, pijnlijk zweertje in de mond, met een witachtig of geelachtig midden en een ontstoken rode rand. Het is niet kwaadaardig, niet besmettelijk en heeft niets te maken met een koortslip. Het verdwijnt bijna altijd zonder behandeling; wat u wel kunt doen, is de pijn verminderen tijdens de genezing en vermijden wat het uitlokt.

Hoe ze eruitzien en hoe lang ze duren

Ze ontstaan aan de binnenkant van de wangen en lippen, op de tong, op de mondbodem of op het zachte gehemelte. U voelt ze meestal eerst als een tinteling of branderig gevoel en een of twee dagen later ontstaat het zweertje. De drie gebruikelijke typen verschillen in grootte en duur:

Type	Grootte	Ongeveer hoe lang	Litteken
Klein (de meeste gevallen)	Kleiner dan 1 cm	4 tot 14 dagen	Nee
Groot (ongeveer 10 %)	Groter dan 1 cm	Langer dan 6 weken	Mogelijk
Herpetiform (ongeveer 10 %)	2 tot 3 mm, in groepjes	Korter dan 30 dagen	Zelden

Bij kleine aften neemt de pijn meestal binnen 7 tot 10 dagen af en duurt volledige genezing een tot drie weken. Grote aften moeten door een arts worden beoordeeld.

Waarom ze ontstaan

De precieze oorzaak is niet bekend. Wel is er een lijst van uitlokkende factoren beschreven die de kans erop vergroten:

• Kleine beschadigingen in de mond: per ongeluk bijten, te hard poetsen, een vulling of een beugel die schuurt.
• Emotionele stress.
• Hormonale schommelingen. Ze komen iets vaker voor bij vrouwen.
• Een tekort aan ijzer, foliumzuur of vitamine B12.
• Voedselallergieën of -intoleranties bij sommige mensen.
• Roken: het Amerikaanse NIDCR noemt het als mogelijke factor.

Komen aften vaak terug, dan is het goed ook onderliggende oorzaken uit te sluiten: sommige geneesmiddelen en darmziekten zoals de ziekte van Crohn of coeliakie kunnen zich zo uiten. Die beoordeling hoort bij de arts.

Zo verlicht u ze thuis

Omdat ze vanzelf genezen, is het doel eten en praten draaglijker te maken. Wat helpt:

1. Vermijd wat prikkelt: gekruid, zuur, erg zout of hard eten, en erg hete dranken.
2. Spoel met zout water of met een mondspoeling zonder alcohol, die niet prikt op het zweertje.
3. Gebruik een gel of middel zonder recept tegen de pijn, volgens de bijsluiter. Plaatselijke verdovingsmiddelen zoals lidocaïne of benzocaïne verdoven de plek een paar minuten, maar geven maar kort verlichting en versnellen de genezing niet.
4. Houd uw mond goed schoon met een zachte tandenborstel. Een antisepticum zoals chloorhexidine kan infectie van het zweertje voorkomen, al verkort het het beloop op zichzelf niet.
5. Zit niet aan het zweertje met uw tong of vingers.

Bij hevige klachten kan een arts of tandarts corticosteroïden voor plaatselijk gebruik voorschrijven of, zelden, middelen die u inneemt. Dat zijn geen producten om zelf langdurig te gebruiken.

Wat u niet moet doen

• Verwar een aft niet met een koortslip. Een koortslip ontstaat op de buitenrand van de lip, als groepjes blaasjes, en is wel besmettelijk.
• Neem geen ijzer, foliumzuur of B12 ‘voor de zekerheid’: dat is alleen zinvol als bloedonderzoek een tekort laat zien.

Hoe u terugkerende aften beperkt

Er is geen formule die garandeert dat ze niet terugkomen, maar deze maatregelen verminderen de bekende uitlokkers:

• Kies een tandenborstel met zachte haren en poets zonder kracht.
• Laat uw tandarts scherpe randen van tanden of een beugel die schuurt controleren.
• Let op of ze na bepaalde voedingsmiddelen ontstaan, en vermijd die zo ja een paar weken om het te controleren.
• Eet gevarieerd met ijzer, foliumzuur en B12. Vermoedt u een tekort, laat dan bloed prikken in plaats van blind supplementen te nemen.
• Rookt u, dan is stoppen ook voor uw mond een verstandige stap.

Aft of koortslip: zo ziet u het verschil

Ze worden vaak verward, maar het zijn verschillende problemen. Een aft ontstaat in de mond, is een los zweertje of een paar, en is niet besmettelijk. Een koortslip ontstaat meestal op de buitenrand van de lip of rond de mond, begint als groepjes blaasjes, vormt een korstje en is wel besmettelijk via contact. Behandeling en voorzorgen verschillen, dus goed herkennen welke u hebt voorkomt fouten, zoals een glas delen of iemand kussen tijdens een actieve koortslip.

Een praktisch punt over de pijn

De pijn van een aft wordt erger bij eten, drinken en praten, omdat het zweertje zenuwuiteinden blootlegt. De eerste dagen helpt het om zacht en lauw eten te nemen, met een rietje te drinken als het zweertje aan één kant zit, en noten of geroosterd brood te vermijden, die schuren. Als de pijn afneemt, kunt u geleidelijk terug naar uw gewone eten.

Wanneer een arts raadplegen

Maak een afspraak met uw arts of tandarts als:

• Het zweertje langer dan twee weken blijft zonder beter te worden.
• U vaker dan twee of drie keer per jaar aften krijgt, of er nieuwe komen voordat de vorige genezen zijn.
• Ze erg groot zijn of zo pijnlijk dat u niet normaal kunt eten of drinken.
• Ze samengaan met koorts, diarree, hoofdpijn of huiduitslag.
• U een zweertje met harde randen ziet, dat bloedt of niet geneest, vooral als u rookt of vaak alcohol drinkt.

Hebt u moeite met slikken, een gezwollen gezicht of tekenen van infectie (pus, een aanhoudend slechte geur), zoek dan zonder wachten hulp.

Dit artikel is informatief en vervangt geen beoordeling door een zorgverlener. Geraadpleegde bronnen: NIDCR, Fever Blisters and Canker Sores · MedlinePlus, aften · Recurrent Aphthous Stomatitis: A Review, PMC.